Experts spreken elkaar tegen: dit is waarom je onbezorgd de pil kunt blijven slikken

In haar boek ‘Je brein aan de pil’ schrijft hoogleraar Sarah Hill dat vrouwen die de anticonceptiepil slikken net zo op stress reageren als mensen met een posttraumatische stressstoornis. Volgens Nederlandse experts is er nog geen hard bewijs voor deze uitspraak. Zij roepen dan ook op voorzichtig om te gaan met deze informatie. De vraag rijst: Wat kun je nog wel geloven en wat niet?

Sarah Hill, hoogleraar evolutionaire psychologie aan de christelijke universiteit van Texas, schrijft in haar boek dat de hersenen van vrouwen veranderen door het gebruik van de pil. Niet alleen zouden vrouwen die de pil slikken vaker depressieve klachten hebben, ook heeft Hill het over het ‘missende cortisol’. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat vrouwen die de pil gebruiken veel minder cortisol aanmaken. Dit hormoon is van grote invloed op hoe we met stress omgaan. Hill zegt daarom dat vrouwen aan de pil op stress reageren alsof ze te maken hebben met chronische stress.

Geslachtshormonen

Hoe dat kan, heeft alles te maken met hormonen. De pil verandert de concentraties van je geslachtshormonen, progesteron en oestrogeen. Dit doet het door het toevoegen van de synthetische, door de farmaceutische industrie gemaakte, varianten van deze hormonen: progestageen en estradiol. Als je wilt weten wat de pil te maken heeft met hoe jij stress ervaart, moet je eerst weten hoe de pil werkt.

Als je stress ervaart, maakt je lichaam het hormoon adrenaline aan. Hierdoor krijg je zweethanden en gaat je hart sneller kloppen. ‘Ongeveer een half uur nadat de stress zich voordoet, piekt het level van het hormoon cortisol in je bloed’, vertelt Estrella Montoya, biopsycholoog aan de Universiteit Utrecht en gespecialiseerd in de pil. ‘Dit hormoon zorgt ervoor dat je lichaam weer teruggaat naar zijn normale staat. Veel mensen denken vaak dat cortisol hetgeen is wat stress geeft, maar dat is dus niet zo.’

Cortisolpiek bij stress

Bij gezonde niveaus van cortisol piekt het hormoon even bij stress. Dit is handig want zo kun je bij stress gebruikmaken van extra cortisol om terug te keren naar die normale staat.

Uit de laatste onderzoeken blijkt dat de cortisolniveaus van vrouwen die aan de pil zijn, lager zijn dan mensen die niet aan de pil zijn. Net als bij mensen met chronische stress. ‘Het gaat hierbij om minder dan de helft van de hoeveelheid cortisol die vrijkomt in vergelijking met iemand die de pil niet gebruikt’, vertelt Estrella.

Dit lage cortisolgehalte komt door twee dingen. Zo is er een deel van de hersenen dat de HPA-as heet. Dit wordt ook wel ons stresssysteem genoemd. ‘Cortisol wordt geproduceerd door dit systeem’, legt Estrella uit. In dit stresssysteem vindt dan een soort domino-effect plaats waarbij stofjes worden afgegeven. Ieder stofje zorgt ervoor dat weer een nieuwe stof vrijkomt. Zo wordt uiteindelijk ook de bijnier aangezet, die cortisol afgeeft.

Hormonaal evenwicht

In vrouwen met een natuurlijke cyclus dien we dat wanneer er meer progesteron wordt afgegeven, er meer stressreacties zijn. Omgekeerd piekt estradiol, de synthetische versie van het lichaamseigen oestrogeen, wanneer er minder stressreactie zijn. Dit zou erop kunnen wijzen dat estradiol het stresssysteem remt en progesteron het stresssysteem stimuleert.

‘Het samenspel tussen het estradiol en progesteron zorgt ervoor dat de HPA-as in de goede mate wordt geactiveerd. Als de balans tussen die twee hormonen wordt verstoord, werkt je stresssysteem niet goed meer.’ Het door de pil verstoorde evenwicht tussen de twee hormonen zou een oorzaak kunnen zijn voor het verlaagde cortisolniveau. Montoya benadrukt wel dat dit nog niet is bevestigd in de wetenschappelijke literatuur.

Inactief

De tweede reden voor een verminderde aanmaak van cortisol zijn zogenaamde CBG’s. ‘Dit stofje wordt door pilgebruik hoger. Een CBG bindt zich aan cortisol en maakt het inactief. Hierdoor kan cortisol zijn werk niet meer doen tijdens stress.’ De cortisolniveaus van vrouwen die de anticonceptiepil gebruiken zijn dus al lager en de cortisol die vrijkomt, wordt door de CBG’s inactief gemaakt. Dat CBG zo werkt, is al wel bevestigd door wetenschappers.

Veel vrouwen weten niet hoe het komt dat ze zich ‘niet zichzelf’ voelen door het gebruik van de pil. Een veel gehoorde reactie is dat ze ‘heftige stemmingswisselingen’ kregen en hierdoor meer stress ervaarden. Op deze manier kan de pil dus ook een indirecte aanleiding zijn voor stress. Annemiek Groeneweg (23) probeerde verschillende anticonceptiepillen uit, maar haar klachten werden niet minder. ‘In de vijfenhalf jaar tijd dat ik de pil slikte had ik last van pittige stemmingswisselingen. Ik voelde me vooral niet mezelf. Soms een enorme emotionele dweil, maar vaak genoeg kon ik juist ook totaal niet bij mijn gevoel. Dit terwijl ik juist zo’n gevoelsmens ben. Daarom ben ik gestopt. Nu heb ik mijn hormonen niet meer in de hand, maar ik voel me weer een beetje dichter bij mezelf.’

Het kan wel helpen om een andere pil te proberen als je klachten hebt. De anticonceptiepillen die nu worden voorgeschreven, zoals Microgynon30 en de Zoely, bevatten namelijk vaak meer progesteron dan eerdere pillen. De pilgebruikers die de eerste generatie slikken, ethinylestradiol-levonorgestrel, hebben geen pil met een verhoogde dosis progesteron. ‘Bijvoorbeeld Zoely bevat een lichaamseigen estradiol en progesteron dat heel selectief werkt, in tegenstelling tot andere pillen. Dus hoewel de Zoely misschien een hogere dosis progesteron bevat, dit werkt selectief en dus op minder ontvangers in je hersenen. Het zou daardoor minder bijwerkingen kunnen veroorzaken.’

Onderzoek in de kinderschoenen

Estrella Montoya wil duidelijk maken dat het onderzoek naar de lage cortisolgehaltes bij pilslikkende vrouwen nog in de kinderschoenen staat. ‘Er is wel een redelijk duidelijke oorzaak-gevolgrelatie tussen het gebruik van de pil en stabiele cortisolniveaus bekent, maar wat dat voor invloed heeft op de impact van stress weten we nog niet.’

Sarah Hill brengt deze bevindingen al wel stelliger naar buiten, maar geeft ook toe dat het nog niet zeker is. ‘De pil heeft invloed op hormonen, de pil heeft invloed op alles’, zei Hill toen ze in januari in debathuis De Balie in Amsterdam sprak. ‘Ook al is de research nog relatief nieuw en weten we nog niet wat het bij iedere vrouw gaat doen. We kennen de invloed van hormonen op het brein. We weten genoeg om te zeggen dat de pil vrouwen verandert.’

Montoya ging tijdens het debat in De Balie met Hill in gesprek en zei: ‘Er is een verband aangetoond, maar dat betekent nog niet dat het een leid tot het ander.’ Daarbij komt dat de invloed van het lage gehalte van het hormoon op gedrag niet bekend is. ‘We weten dat cortisol lager is bij vrouwen aan de pil, maar misschien heeft dit wel helemaal geen invloed op hoe vrouwen stress ervaren. Daar is nog geen onderzoek naar gedaan.’ Toekomstig onderzoek moet gaan aantonen wat de gevolgen van ‘het verdwenen cortisol’ zijn.

Dit verhaal is deel één van een tweeluik over stress in verband met de anticonceptiepil. Volgende week lees je het verhaal over Lotte van der Kooij die fysieke klachten kreeg van stress toen ze de pil slikte. En vertelt huisarts en seksuoloog Peter Leusink of de invloed van deze nieuwe kennis de werkwijze van huisartsen verandert.

NOTE: Dit artikel schreef ik als onderdeel van mijn Afstudeerproject aan de School voor Journalistiek.

Print Friendly, PDF & Email